AB satılmayan giysilerin imhasını yasakladı: stok fazlası için ne değişiyor?

Kurallar ne diyor

Yasak, Sürdürülebilir Ürünler için Ekotasarım Tüzüğü'nden, yani ESPR olarak bilinen (AB) 2024/1781 sayılı Tüzük'ten geliyor. ESPR'nin büyük kısmı ürünlerin nasıl tasarlandığıyla ilgili. Bir kısmı ise kimsenin almadığı ürünlere ne olduğuyla ilgili ve giysi ile ayakkabı için uygulanmaya başladı.

Kim büyük şirket sayılır? Tüzük, AB'nin küçük ve orta büyüklükteki işletme (KOBİ) tanımını kullanıyor (2003/361/AT sayılı Komisyon Tavsiye Kararı). 250 veya daha fazla kişi çalıştıran ya da yıllık cirosu 50 milyon euroyu ve bilanço toplamı 43 milyon euroyu aşan şirket büyük sayılır. Bunun altındaki şirket orta ölçeklidir; küçük işletme 50'den az çalışanı ve en fazla 10 milyon euro cirosu ya da bilanço toplamı olan, mikro işletme ise 10'dan az çalışanı ve en fazla 2 milyon euro cirosu ya da bilanço toplamı olan şirkettir. Ortak ve bağlı şirketlerin rakamları da hesaba eklenir; bu yüzden büyük bir gruba ait küçük bir marka büyük şirket sayılır. Kurallar 23 Ekim 2026'da tüzük metnine göre kontrol edildi.

Kapsamdaki ürünler tüzüğün VII. ekinde sayılıyor: giysiler, giyim aksesuarları ve ayakkabılar. Avrupa Komisyonu listeye ileride başka ürünler ekleyebileceğini söyledi. Yasağı ulusal makamlar uyguluyor; Komisyon'un Temmuz 2026 duyurusu bunu anlatıyor.

Geri dönüşüm de imha sayılıyor

Markaları en çok şaşırtan kısım bu. Tüzüğe göre bir ürünü imha etmek, ona kasten zarar vermek ya da onu atık olarak elden çıkarmaktır. Geri dönüşüm, enerji geri kazanımı ve bertaraf atık işlemleri olduğu için üçü de imha sayılıyor; nihai metinleri okuyan hukukçuların belirttiği gibi. Bir sezonun satılmayan montlarını tekstil geri dönüşüm tesisine göndermek artık yasağı aşmanın yolu değil.

Tanımdaki tek istisna, malları yalnızca yeniden kullanıma hazırlanmaları için, örneğin yenilenmeleri ya da yeniden üretilmeleri için elden çıkarmaktır.

İmha hâlâ ne zaman serbest

Şubat 2026'da kabul edilen ve 12 Mayıs 2026'dan beri uygulanan bir yetki devrine dayalı tüzük, (AB) 2026/296 sayılı Tüzük, imhanın hâlâ mümkün olduğu durumları sayıyor. Başlıcaları:

• Güvenlik. Ürün, AB Genel Ürün Güvenliği Tüzüğü'ne göre tehlikeli.
• Uyumsuzluk. Ürün başka kuralları ihlal ediyor ve imha yasal olarak gerekli ya da doğru düzeltici önlem.
• Hasar. Ürün hasarlı, bozulmuş, kirlenmiş ya da hijyen nedeniyle kullanılamaz durumda ve onarımı değerinden pahalı ya da mümkün değil.
• Fikri mülkiyet. Ürün fikri mülkiyet haklarını ihlal ediyor, bir lisansın süresi doldu ya da korumalı etiket, logo veya tasarımlar sökülemiyor.
• Bağışın kabul edilmemesi. Ürün AB'de en az üç uygun sosyal ekonomi kuruluşuna teklif edildi ve hiçbiri kabul etmedi, ya da şirketin internet sitesinde en az sekiz hafta bağış için sunuldu ve alan çıkmadı.

Bu durumlarda bile şirket gerekçelerini belgelemeli, atık işletmecisine iletmeli ve beş yıl saklamalı. Pratikte orijinal, yeni ve durumu iyi stok bu durumların hiçbirine girmez.

Açıklama yükümlülüğü

Satılmayan tüketici ürünlerini elden çıkaran ya da kendi adına çıkartan büyük şirketler, her yıl internet sitelerinde atılan ürünlerin sayısını ve ağırlığını, türlerine göre, gerekçeleri ve bunu önlemek için yaptıklarıyla birlikte yayımlamak zorunda. Bir uygulama tüzüğü, (AB) 2026/2 sayılı Tüzük, bu raporlar için 2027'de zorunlu hale gelen standart bir tablo belirliyor.

Bu açıklama kamuya açık. Çok stok atan bir marka bunu rakamlarla, düzenleyicilerin ve gazetecilerin yıldan yıla karşılaştırabileceği bir biçimde söylemek zorunda kalacak.

Avrupa markalı stoğu nereye gidecek

İmha artık mümkün değilse, satılmayan her birim bir yere gitmek zorunda. Markaların başvurduğu yollar, aşağı yukarı başvurma sırasıyla:

Bir sezonun fazlasının büyük kısmı için ihracat amaçlı toptan parti, hacmi hızla eriten ve fiyatı markanın kendi bayilerinin gözünden uzak tutan yoldur. Tam da bu yüzden Orta Doğu, Türkiye ve Kuzey Afrika'daki alıcılara sunulan Avrupa markalı stoğunun artması beklenir.

Türkiye'deki alıcılar için ne anlama geliyor

• Tanınmış markalardan daha fazla parti. Fazlasının bir kısmını imha eden markalar artık toptan alıcı arayacak.
• Sözleşmelerde daha net koşullar. AB içine ya da çevrimiçi pazaryerlerine yeniden satışı yasaklayan maddeler bekleyin ve uyun: markanın size satmayı kabul etmesini sağlayan şey bu.
• Bazen adı gizli satıcı. Birçok marka, kendisinden alıp size satan bir aracı üzerinden satış yapar; stoğun kimden geldiğini bilmezsiniz.
• Doğrulama hâlâ şart. Arz artınca sahteciler de gelir: kaynak belgesi isteyin ve bakiyeyi ödemeden önce malı denetletin. Alıcı kontrol listemiz bunu adım adım anlatıyor.

Straiit nasıl yardım eder

Straiit markalı stok fazlası için bir pazaryeridir. Markalar ve toptancılar stoklarını listeler, taban fiyatı belirler ve pazarları seçer; biz de doğrulanmış alıcılarla eşleştirir, ödemelerini peşin ya da emanet hesabında alır, malı denetletir ve evrakları yürütürüz. Alıcılar stoğu görür, marka sahibinin adını görmez. Listeleme ücreti yoktur ve ücret siz taahhüt vermeden önce gösterilir.

Ne aradığınızı yazın ya da sınır ötesi stok anlaşmalarının neden bozulduğunu ve bunları nasıl hayatta tuttuğumuzu okuyun.

Sık duyduğumuz sorular

Satılmayan giysilerin imha yasağı küçük markaları da kapsıyor mu?

Hayır. Mikro ve küçük işletmeler kapsam dışında. Orta ölçekli şirketler 19 Temmuz 2030'da, büyük şirketler ise 19 Temmuz 2026'dan beri kapsamda.

Satılmayan giysiler hâlâ geri dönüştürülebilir mi?

Satılmayan stoğu eritmenin bir yolu olarak hayır: tüzük geri dönüşümü imha sayar; yalnızca hasarlı ya da tehlikeli mallar gibi istisnaların izin verdiği durumlarda mümkündür.

Yasak hangi ürünleri kapsıyor?

(AB) 2024/1781 sayılı Tüzük'ün VII. ekinde sayılan giysiler, giyim aksesuarları ve ayakkabılar. Komisyon ileride başka ürün gruplarını ekleyebilir.

Bu yazı kuralları sade bir dille anlatır ve hukuki tavsiye değildir. Kendi durumunuz için yukarıdaki metinlere bakın ya da bir avukata danışın.