Peşin, akreditif, vesaik mukabili ve escrow: ihracatta ödeme şekilleri

Uluslararası ticarette escrow nedir?

Escrow, yani emanet hesabı, alıcının parasını bir escrow sözleşmesinde yazılı şartlar gerçekleşene kadar üçüncü bir tarafın tuttuğu, şartlar gerçekleşince de satıcıya ödediği düzenlemedir. ABD Uluslararası Ticaret İdaresi'nin (International Trade Administration) Trade Finance Guide rehberi bunu, ihracatçı ile ithalatçının işlemi "fonları belirli şartlar yerine gelene kadar güvenilir bir üçüncü tarafın eline bırakarak" korumasını sağlayan bir hizmet olarak tanımlar (çeviri bize ait).

Satıcı açısından escrow peşin ödemeye benzer: para mal yola çıkmadan önce bağlanır, sonradan ödeme sözü değildir. Aynı kurum, ödeme yöntemleri sayfasında escrow'u "küçük ihracat işlemlerinde" giderek yaygınlaşan bir peşin ödeme seçeneği olarak sayar. Alıcı açısından düz bir havaleden farkı, paranın satıcıya ancak şartlar gerçekleşince ulaşmasıdır.

Rehberdeki standart modelde para teslimattan sonra serbest bırakılır: alıcı hizmet sağlayıcıya öder, satıcı malı gönderir, alıcının malı incelemek ve kabul etmek için belirli bir süresi olur; memnun kalmazsa parasını geri almak için malı satıcıya iyi durumda geri göndermesi gerekir. Bir konteyner stoğu sınırların ötesinden geri göndermek nadiren pratik bir çözümdür. Bu yüzden stok ticaretinde en önemli şart, mal yola çıkmadan önce satıcının deposunda yapılan bağımsız denetimdir. Rehbere göre hizmet bedelini taraflardan biri tamamen öder ya da ihracatçı ile ithalatçı eşit paylaşır.

Stok ithalatında ve ihracatta ödeme şekilleri nelerdir?

İthal edilen stok genelde beş yoldan biriyle ödenir: peşin ödeme, akreditif, vesaik mukabili ödeme, mal mukabili ödeme ya da escrow. İthalatta da ihracatta da yöntemler aynıdır, yalnızca hangi tarafta durduğunuz değişir. Her yöntem aynı soruya farklı cevap verir: mal kontrol edilene kadar riski kim taşıyor?

ABD Uluslararası Ticaret İdaresi, ödeme yöntemleri sayfasında iki ucu şöyle özetler: peşin ödeme satıcının kredi riskinden kaçınmasını sağlar, çünkü para malın mülkiyeti devredilmeden önce gelir; ama alıcı için "en az cazip seçenektir". Mal mukabili ödeme ise ihracatçı için "en riskli seçeneklerden biridir". Vesaik mukabili ikisinin arasında durur: "hiçbir doğrulama süreci sunmaz ve ödenmeme durumunda başvuru imkânı sınırlıdır", ama genelde akreditiften ucuzdur (alıntıları biz çevirdik). Milletlerarası Ticaret Odası'nın 1995'te yayımlanan tahsilat kuralları URC 522'ye göre bankalar belgeleri incelemez bile.

Ödeme, markalı parti mal alıcısının kontrol listesinin yalnızca bir satırıdır; diğerleri satıcı, liste, denetim ve gerçek maliyettir.

Escrow ile akreditif arasındaki fark nedir?

Escrow ve akreditif, bir şey gerçekleşene kadar alıcının parasını satıcıdan uzak tutar, ama farklı şeyleri kontrol eder. Akreditif belgeler karşılığında öder; escrow ise escrow sözleşmesindeki şartlar karşılığında öder ve bu şartlar malın kendisinin denetimden geçmesini de içerebilir.

Akreditif, bir bankanın alıcı adına, akreditifteki şartlar yerine geldiğinde satıcıya ödeme yapma taahhüdüdür; şartların yerine geldiği de istenen tüm belgelerin ibrazıyla doğrulanır (ABD Uluslararası Ticaret İdaresi). Milletlerarası Ticaret Odası'nın bu kredilere ilişkin kuralları UCP 600, 39 maddeden oluşur ve dünya genelinde akreditif işlemlerini yönetir; güncel revizyon 1 Temmuz 2007'de yürürlüğe girdi. Bankanın işi kâğıt incelemektir. Trade Finance Guide'ın ifadesiyle: "Akreditif işlemlerinde bankalar yalnızca belgelerle ilgilenir, mallarla değil." Denetim sertifikası akreditifte istenen belgelerden biri olabilir, ama banka stoğu değil sertifikayı kontrol eder. Aynı rehber, akreditifin ihracatçıya yapılacak ödemeyi boşa çıkarabilecek belge uyumsuzluklarına açık olduğunu belirtir ve onu işlem maliyetleri açısından görece pahalı bir yöntem olarak tanımlar.

Akreditif ICC'nin UCP 600 kurallarına, vesaik mukabili ise URC 522 kurallarına tabidir; escrow ise sözleşmeye, sağlayıcının kendi şartlarına ve bunlara uygulanan hukuka tabidir. Koruma, escrow sözleşmesinde ve sağlayıcının tabi olduğu düzenlemededir. Uluslararası bir işlemde escrow kullanmadan önce sağlayıcıya şunları sorun:

• Sizi kim denetliyor? Sonra cevabı ilgili düzenleyicinin kamuya açık kaydında kontrol edin. Örneğin İngiltere'de FCA'nın Financial Services Register kaydı, FCA ya da PRA tarafından yetkilendirilmiş şirketlerin kamuya açık listesidir.
• Param beklerken nerede duruyor? Sağlayıcının kendi parasından ayrı tutulmalıdır.
• Parayı tam olarak ne serbest bırakıyor? Olumlu bir denetim raporu, konşimento, imzalı bir kabul, bir tarih: ve bunu kim onaylıyor.
• Denetim olumsuz çıkarsa ya da anlaşamazsak ne oluyor? Kim karar veriyor ve para ne kadar süre bloke kalıyor.
• Ücreti kim, ne zaman ödüyor? Anlaşma gerçekleşmezse de.

Escrow nakit sorununu değil, güven sorununu çözer. Ödemeden önce kanıt değil, ödemek için zaman isteyen bir alıcı aslında finansman arıyordur; yollardan biri stok için murabaha finansmanı.

Emre yazılı konşimento ödemede ne işe yarar?

Emre yazılı konşimento, denizdeki malı para gelene kadar elde tutulabilen bir kâğıda dönüştürür. Konşimento, taşıyıcının deniz yoluyla gönderilen mal için düzenlediği belgedir ve üç işlevi vardır: UK P&I Club'a göre taşıma sözleşmesinin kanıtı, malın teslim alındığını gösteren makbuz ve malın mülkiyetini temsil eden belgedir. Aynı not, konşimentoyu taşıyıcıya ibraz etmeyen alıcının malı teslim alma hakkı olmaması gerektiğini ekler.

"Emre" ibaresi gönderilen (consignee) kutusuyla ilgilidir. Konşimento alıcıyı doğrudan adıyla yazmak yerine malı emre teslim edilecek şekilde düzenler ve mal üzerindeki hak, asıl nüsha ciro edilip teslim edildiğinde geçer; tıpkı bir çekin ciro edilmesi gibi. Örneğin ABD hukuku, malın bir gönderilenin emrine teslim edileceğini belirten konşimentoyu ciro edilebilir sayar (49 U.S.C. 80103). İngiliz hukukunda ise 1992 tarihli Carriage of Goods by Sea Act'in 2. maddesi, konşimentonun meşru hamiline, taşıma sözleşmesine taraf olmuş gibi, bu sözleşmeden doğan tüm dava haklarını verir.

Pratik sonuç şudur: ciro edilmiş asıl nüshayı elinde tutan teslimatı kontrol eder; ödeme şartlarının konşimento etrafında kurulmasının nedeni budur. Bakiye ödenene kadar asıl nüshayı elinde tutan satıcı mal üzerindeki kontrolü korur; yalnızca konşimento ve denetim sertifikası karşılığında ödeyen alıcı da kontrol edilmiş ve yüklenmiş mal için öder. Gemiyi kimin ayarladığı, dolayısıyla konşimentoyu taşıyıcıdan kimin aldığı, sözleşmedeki Incoterms kuralına bağlıdır: bir stok partisine hangi Incoterms kuralının uyduğuna bakın.

Orta Doğu stok ticaretinde escrow neden nadir?

Escrow, Avrupalı satıcılarla Körfez, Irak ve Levant'taki alıcılar arasında gördüğümüz stok anlaşmalarında nadirdir: bizim anlaşmalarımızda bugüne kadar escrow hiç kullanılmadı. Bölgede ne sıklıkla kullanıldığına dair bir piyasa istatistiği bulamadık; bunu bir araştırma değil, kendi deneyimimiz olarak okuyun.

Bunun büyük kısmını alışkanlık açıklar. İki taraftaki tüccarlar kaporayı, havaleyi ve akreditifi bilir; devam eden bir anlaşmada sıradaki adım da tam olarak akreditifin gerektirdiği banka belgeleridir. Sınır ötesi mal için escrow sağlayıcıları daha az tanınan isimlerdir; ABD'de bile Trade Finance Guide, sınır ötesi escrow hizmetlerinin çoğunlukla internet üzerinden çalışan, banka dışı küçük bir finansal hizmet sağlayıcı grubu tarafından sunulduğunu belirtir.

Gerisini güven tamamlar. Yeni bir tedarikçi her şeyi peşin ister; yeni bir alıcı teslimattan sonra ya da yalnızca kapora ödemek ister ve ilk kez çalışan bir alıcı escrow hesabı açmak isterken tedarikçi hâlâ tamamını peşin isteyebilir. Kimse ilk adımı atmak istemeyince anlaşma tıkanır. Sınır ötesi bir anlaşmada neden kimsenin ilk adımı atmak istemediğini ve beklemenin bedelini yazdık.

Kapora, denetim ve bakiye düzeni nasıl işler

Kapora, denetim ve bakiye düzeni bedeli ikiye böler ve ikinci kısmı malın var olduğunun, kontrol edildiğinin ve gönderildiğinin kanıtına bağlar. Birbirini tanımayan alıcı ve tedarikçiler arasındaki anlaşmalarımızı kapatan uzlaşma budur:

1. Kapora. Alıcı partiyi ayırmak için kapora öder. Miktarı, iki tarafın birbirini ne kadar tanıdığına bağlıdır.
2. Denetim ve sevkiyat. Bağımsız bir denetçi malı tedarikçinin deposunda kontrol eder ve denetim sertifikası düzenler; tedarikçi malı gönderir ve konşimentoyu verir.
3. Bakiye. Alıcı, konşimentoyu ve üçüncü tarafın denetim sertifikasını aldığında bakiyeyi öder.
4. Teslim. Tedarikçinin varış ülkesindeki deposu, bakiye tamamen ödenene kadar malı teslim etmez.

Bu düzen işler, çünkü her taraf biraz geri adım atar. Tedarikçi parasının tamamını almadan malı gönderir, ama varış yerinde mal üzerindeki kontrolü korur. Alıcı tanımadığı bir şirkete kapora öder, ama bakiyeyi yalnızca kontrol edilmiş mal karşılığında öder. Zayıf noktaları da aynı ölçüde açıktır: kaporanın kendisi korunmaz, alıcı vazgeçerse tedarikçi yurt dışında stokla kalır ve bizim anlaşmalarımızda para alıcıdan tedarikçiye doğrudan gitti, bize hiç uğramadı; yani anlaşmazlık sırasında parayı ortada tutan kimse yoktu. Bu son noktayı değiştirmek, Straiit'in var olma nedenidir.

Straiit iki tarafı nasıl korur

Straiit, iki tarafın arasında doğrulanmış tek bir muhatap olarak durarak ikisini de korur. Alıcıları ve satıcıları ticaret yapmadan önce doğrularız. Alıcı ödemeyi Straiit'e peşin ya da lisanslı bir sağlayıcıdaki escrow hesabına yapar, mal satıcıya ödeme yapılmadan önce üçüncü bir tarafça denetlenir ve mal teslim edilene kadar evrakı biz yürütürüz.

Satıcı, mal yola çıkmadan önce bağlanmış bir parayla çalışır; alıcının ödemesi ise satıcıya ancak mal denetimden geçtikten sonra ulaşır. Kimse tanımadığı birine ödeme yapmak zorunda kalmasın diye ihracatta ödeme şekilleri arasından seçtiğimiz düzen budur. Straiit henüz açılmadı. Alıyorsanız ne aradığınızı yazın; satıyorsanız bekleme listesine katılın.

Sık duyduğumuz sorular

Stok anlaşmasında escrow akreditiften daha mı güvenli?

Serbest bırakma şartları bağımsız bir denetimden geçmeyi içeriyorsa escrow alıcı için daha güvenli olabilir, çünkü akreditifte banka belgeleri kontrol eder, malı asla görmez. Akreditif ise satıcıya, Milletlerarası Ticaret Odası'nın UCP 600 kurallarına bağlı bir banka ödeme taahhüdü verir; escrow bunu vermez. Daha güvenli seçim, sizi hangi riskin daha çok endişelendirdiğine bağlıdır.

Uluslararası ticarette escrow'da parayı kim tutar?

Parayı escrow sağlayıcısı tutar: faaliyet gösterdiği yerde düzenlemeye tabi olması ve sizin paranızı kendi parasından ayrı tutması gereken üçüncü bir taraf. Para yatırmadan önce sağlayıcıyı düzenleyicinin kamuya açık kaydında kontrol edin. Straiit'te escrow, lisanslı bir sağlayıcıda tutulur.

Escrow'da satıcı ne zaman ödeme alır?

Satıcı, escrow sözleşmesindeki şartlar gerçekleştiğinde ödeme alır. ABD Uluslararası Ticaret İdaresi'nin tarif ettiği modelde bu, alıcının malı teslimatta inceleyip kabul etmesinden sonradır; bir stok partisinde ise satıcının deposunda denetimden geçme ve konşimento daha net bir şarttır. Kimse ödeme yapmadan önce şartları yazıya geçirin.

Vesaik mukabili ile akreditif arasındaki fark nedir?

Vesaik mukabili ödemede bankalar sevk belgelerini alıcıya ödeme ya da ödeme taahhüdü karşılığında teslim eder, ama ABD Uluslararası Ticaret İdaresi'nin belirttiği gibi, akreditifte olduğu gibi ödemeyi garanti etmez. Akreditifte ise alıcının bankası, istenen belgeler uygun şekilde ibraz edilirse ödemeyi taahhüt eder. Vesaik mukabili daha ucuzdur; akreditif satıcıyı daha iyi korur.

Straiit escrow kullanıyor mu?

Evet. Straiit'te alıcı ödemeyi Straiit'e peşin ya da lisanslı bir sağlayıcıdaki escrow hesabına yapar ve mal, satıcıya ödeme yapılmadan önce üçüncü bir tarafça denetlenir.